AK Parti döneminde inşaat sektörü, ekonomik büyümenin kilidi haline gelirken, bu büyümenin işçilerin yaşamı pahasına olduğu raporlarla da ortaya kondu. İş Teftiş Kurulu’nun 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsayan raporu bu ölümlerin itirafı gibi. Rapora göre sadece inşaat sektöründe  3 yılda toplam 1461 işçi hayatını kaybetti. Bu yıllar arasında, iş kazaları dışında 13 işçi intihar etti, 2014 yılında yüzde 67,5; 2015 yılında 68,42; 2016 yılında yüzde 62, 74 oranında işçi de kalp krizi nedeniyle öldü. Raporda, “Kazalarda psikolojik etkenlerin ve bünyesel faktörlerinin rol oynadığı açıktır” değerlendirmesi de büyümenin işçi ölümleri pahasına olduğunun itirafı gibi.

Tamer Arda Erşin

İnşaat sektörü, AK Parti iktidarıyla birlikte patlama yapıp,  büyümede başat rol oynarken, bunun işçilerin ölümü pahasına olduğu, raporlarla ortaya kondu. Son üç yılın verileri bile inşaattaki patlamanın işçilerin yaşamına nasıl mal olduğunu gösterdi.

Bu raporlardan biri de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) İş Teftiş Kurulu Başkanlığı (İTK) tarafından, 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsayan raporu. Rapora göre son üç yılda 1461 işçi, ‘iş kazaları’nda yaşamını yitirdi. Raporda artan işçi ölümlerine ilişkin itiraf niteliğinde tespitler de yer aldı.

İş Teftiş Kurulu, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait inşaat sektöründeki ölümlü iş kazalarının analizi ve istatiski bilgilerin değerlendirilmesine ilişkin rapor hazırladı. İnşaat sektöründeki ölümlü iş kazalarının iller bazındaki toplam sayıları, illerde yaşanan kazaların 3 yıllık değişimleri, kazanın nasıl gerçekleştiği ve buna bağlı olarak kazaların belirli sınıflandırılmaları altında türlerinin belirlenmesi, bu kaza türlerinin yıllar içinde o yıla oranla değişimi, kazaların inşaat sektörünün hangi alanlarında yaşandığı ve bu alanlardaki oransal değişimleri incelendi.

KADIN VE ÇOCUK İŞÇİ DE  ÖLDÜ

Raporda, 2014’te 466, 2015’te 493 ve 2016’nde 502 işçinin inşaat sektöründe “iş kazası” geçirerek öldüğü belirtilirken, bu 3 yılda ölen işçilerin toplamı 1461 oldu. Raporda, bu ölümlerin yüzde 42,3’ü  yüksekten düşme,  yüzde 17,1’i iş ekipmanı kaynaklı,  yüzde 9,31’i taşıt- trafik kazası ve yüzde 8,83’ü sağlık sorunları olarak sıralandı. Bu yıllarda toplam 13 de  intihar yaşandı.  İş cinayetlerinde ölenlerin 1459’u erkek, 2’si kadındı. 15- 18 yaş arasında 11 çocuk işçi de ölenler arasındaydı.

Raporda, “Yapılan çalışma sonucunda 2014, 2015 ve 2016 yıllarında meydana gelen ölümlü kaza sayılarına ve hızına bakıldığında artış olduğu görülmüştür” itirafı yer aldı.

İŞVERENİN KENDİNİ KURTARMAYA ÇALIŞMASI

Bu ölümlerde başı çeken ‘yüksekten düşme’de ise işverenlerin kendilerini nasıl kurtarmaya çalıştığı raporda şöyle aktarıldı: “Bildirimlerdeki beyanlardan; işverenlerce yüksekten düşme sonucu ölümlü kazalarda en önemli sebebin kişisel koruyucu donanımlar olarak görüldüğü anlaşılmış, toplu korunma yöntemlerinin kullanılmadığı ya da bu koruma yöntemine önem verilmediği ve/veya bilinmediği kanısını uyandırmaktadır.”

ASANSÖR DÜŞMESİYLE 10 İŞÇİ ÖLMÜŞTÜ

Torun Center inşaatında asansörün 32. kattan aşağı çakılması sonucu 10 işçinin yaşamını yitirdiği ‘kaza’nın davası hala sürerken; raporda yüksekten düşme ile ölümlere ayrı bir yer ayrıldı.  Raporda, “Yüksekten düşme kaynaklı ölümlü kazalar incelendiğinde, üç yılın toplamına bakıldığında, sırasıyla kattan düşme, iskeleden düşme, sınıflandırılmayan düşmeler, kalıp imalatı aşamasında düşme, çatıdan düşme, asansör, merdiven ve tabliye boşluğundan düşmelerin ilk sıralarda yer aldığı, bunlar içinde de kattan, iskeleden, kalıp imalatı aşamasında ve çatıdan düşmelerin yüzde 10’unun üzerinde olduğu görülmüştür” denildi.

Raporda öneri olarak da “Yüksekten düşme sonucu meydana gelen kazalarda daha görünür iyileşmeler sağlanması için işverenlerin bu konuda daha hassas davranarak yüksekten düşme konusuna özel önem vermeleri, toplu koruma tedbirlerine öncelik vererek çalışanlara yeterli düzeyde iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri vermeleri büyük önem arz etmektedir” denildi.

PSİKOLOJİK CİNAYETLER

Rapor, ‘sağlık sorunu’ nediyle ölümlerde de kalp krizine dikkat çekti. Bu ölümlerde kalp krizi nedeni, 2014 yılında yüzde 67,5; 2015 yılında 68,42; 2016 yılında yüzde 62, 74 paya sahip. Raporda intihar ve kalp krizi sonucu gerçekleşen ölümler şöyle değerlendirildi: “Yıllara göre değişimlere bakıldığında intihar vakalarının ve sağlık sorunlarından dolayı yaşanan ölümlü kazaların arttığı tespit edilmiştir. Bu kazalarda psikolojik etkenlerin ve bünyesel faktörlerinin rol oynadığı açıktır, ancak söz konusu kazaların meydana gelmesinde işyeri kaynaklı faktörlerin de etken olabileceği mevcut kaza inceleme metodolojisi haricinde ayrıca değerlendirilmelidir.”

Raporda, 2014’taki 466 ölümden 382’sinin, 2015’teki 493 ölümden 396’sının ve 2015’teki 502 ölümden 380’ninin iş yerinden kaynaklandığı tespiti yer aldı. Raporda, “Toplam ölümlü kaza hızlarına bakıldığında artış, işyeri kaynaklı olmadığı değerlendirilen ölümlü kazalar hariç tutulduğunda ise iş kazalarında genelde azalma eğilimi olduğu görülmektedir” değerlendirmesi de dikkat çekti.

AVM VE OTOYOL İNŞAATLARI ÖLÜM GETİRDİ

Son yıllarda artan AVM ve rezidans inşaatları ile otoyol inşaatlarının da işçiler için ölüm getirdiği raporla ortaya kondu. Rapora göre 3 yıldaki ölümlerin yüzde 57,43’ü ikamet amaçlı olan veya ikamet amaçlı olmayan binaların inşaatında; yüzde 28,88’i kara yolları ve otoyolların inşaatında, demir yolları ve metroların inşaatında, su projeleri inşaatında, elektrik ve telekomünikasyon için hizmet projelerinin inşaatında; yüzde 13,69’u yıkım ve şantiyenin hazırlanması işlerinde elektrik, sıhhi ve iklimlendirme tesisat işlerinde, kaplama işlerinde, boya ve cam işlerinde, çatı işlerinde vs. gerçekleşti.

Raporda inşaat sektöründeki ölümlere özel önem verilmesi  uyarısı yer aldı. Raporda, “En çok iş kazaları 41 nace kodlu ikamet amaçlı olan veya ikamet amaçlı olmayan binaların inşaatında meydana gelmektedir. Ancak 42 nace kodlu yapılarda da ölümlü kaza sayısının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu kodda; otoyol, demir yolu, metro, elektrik ve telekomünikasyon için hizmet projeleri, baraj, diğer su yapıları gibi istihdamın ve kaza riskinin yüksek olduğu inşaatlar yer almaktadır. Bu bakımdan 41 ve 42 kodlu işyerlerine özel önem verilmesi gerekmektedir” denildi.

ÖLÜMLERDE İSTANBUL BAŞI ÇEKTİ

Raporda inşaat sektöründe ölümlerin yaşandığı illere ilişkin istatistik de İstanbul’un başı çektiğini ortaya koydu. Koca bir şantiyeye dönüştürülen İstanbul’da hafriyat kamyonları da ölüm saçarken, inşaat sektöründeki ölümler “yeter” dedirtir nitelikte. Son üç yılda ‘iş kazalarında’ 328 ölüm ile İstanbul rekor kırdı. İstanbul’un 3 yıldaki ortalaması ise 109 can. İstanbul’dan sonra toplamda 148 ölüm, ortalamada ise 49 ölüm ile Ankara ikinci sırada geldi. Toplam 67 ölüm ile Bursa 3. sırada yer aldı. 14 ili kapsayan rapora göre diğer illere ilişkin ölüm rakamları şöyle; İzmir 61 ölüm, Antalya 49 ölüm, Konya 45 ölüm, Adana44 ölüm, Kocaeli 32 ölüm, Mersin 30 ölüm ve Aydın 24 ölüm.

‘İş kazası’ ölümleri nedeniyle öne çıkan illere önem verilmesi istenen raporda şu öneri getirildi; “İstanbul iline ise özel önem verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.”