Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile 16 Bakanlı Kabine geliyor; tüm Bakanlıkları ilgilendiren konularda faaliyet gösterecek doğrudan Cumhurbaşkanına bağlı 4 ofis; 9 da Kurul oluşturulacak. Parlamento’nun denetim ve bütçe yetkisinin kaldırıldığı yeni sistemde tüm yetki ve karar Cumhurbaşkanlığına ait olacak.

Sibel Hürtaş 

24 Haziran seçimlerinde Türkiye sadece Cumhurbaşkanlığını ve Parlamento’yu belirlemedi. Aynı zamanda yeni bir yönetim sisteminin de kapısını açtı. Türkiye’de yeni yönetim şekli artık Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi.

Peki sistem nasıl işleyecek? 16 Nisan Anayasa Referandumunun ardından yeni sistemin işlemesine ilişkin uyum yasaları erken seçim kararı nedeniyle Parlamento’dan çıkarılamamış; uyum düzenlemelerinin Yetki Kararnamesi ile yapılmasına karar verilmişti. Yetki kararnameleri beklenirken; Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin de ayrıntıları ortaya çıktı. Ortada Parlamento’nun denetleyemeyeceği bir Kabine; Kabine’de yer alan Bakanlıkları ilgilendiren konularda faaliyet gösterecek 4 ofis kurulacak. Ofisler Cumhurbaşkanlığına bağlı çalışacak. Sistemin ayrıntıları şöyle

KABİNE OLUŞTURULACAK

26 Bakanlı Bakanlar Kurulu’nun yerini 16 Bakandan oluşan Kabine alacak.  Bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olacak. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Kalkınma Bakanlığı, “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı” adıyla birleşecek. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Ekonomi Bakanlığı, “Ticaret Bakanlığı”; Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Orman Bakanlığı “Tarım ve Orman Bakanlığı” adıyla birleşiyor.

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI KALDIRILIYOR

Dikkat çekici değişikliklerden biri de Avrupa Birliği Bakanlığı bünyesinde yaşanıyor. 2011 yılında AK Parti Hükümetinin Avrupa Birliği’ne uyum çalışmalarının Bakanlık çatısı altında yapılması için kurulan Bakanlık; yeni süreçte Dışişleri Bakanlığı çatısı altında yer alacak. Bu değişiklik, AK Parti Hükümetinin AB hedeflerinden uzaklaşması açısından dikkate değer.

AİLE BAKANLIĞI DA KALKIYOR

Yeni sistemde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı  ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da birleştiriliyor. Yeni Bakanlığın ismi “Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı” olacak. Kadınların bu düzenlemeye itirazı var. Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu Başkanı Canan Güllü, “Yüzde 50’si kadın olan bir ülkede olacak şey değil” diye eleştiriyor. Güllü, kadın cinayetleri ve çocuk istismarı olaylarının her geçen gün arttığı Türkiye’de, Aile Bakanlığı’nın kaldırılmasının tehlikesine dikkat çekiyor.

BAKANLIKLARIN İCRAATLARINI OFİSLER BELİRLEYECEK

Yeni sistemde tüm bakanlıkları ilgilendiren konularda faaliyet yürütecek olan doğrudan Cumhurbaşkanına bağlı 4 ofis kurulacak. Finans Ofisi, İnsan Kaynakları Ofisi, Dijital Dönüşüm Ofisi ve Yatırım Ofisi adlarını taşıyacak bu ofisler Bakanlıkların politikalarını hazırlayacak.

9 KURUL AÇILACAK

Yeni sistemde ayrıca 9 kurul açılacak. Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, Sosyal Politikalar Kurulu, Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu, Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu, Hukuk Politikaları Kurulu, Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu, Ekonomi Politikaları Kurulu, Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu, Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu isimlerini alan kurullar; Politika önerilerinde bulunacak.

GÜVENOYLAMASI YAPILMAYACAK

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi yönetimi bu yapısıyla tamamen Cumhurbaşkanlığına bağlı bir yönetim modeli öngörüyor. Yeni sistemde Parlamento da tamamen etkisiz hale geliyor.. Önceki sistemde ortaya çıkan Hükümet’in Meclis’ten güvenoyu alması gerekiyordu. Güvenoyu alamayan Hükümetin ya da bakanların gensoru ile düşürülmesi yöntemi vardı. Yeni sistemde Kabine için güven oylaması yapılmayacak.

Eski Devlet Bakanı Abdullatif Şener, “Bu yapı sağlıksız bir yapıdır. Ülkeyi dört bir tarafından savaşa soksalar, kıyametler kopsa, her mahalleye 100 şehit cenazesi gelse bu Hükümet’i kaldıracak mekanizma yoktur” değerlendirmesini yapıyor.

PARLAMENTO ETKİSİZLEŞTİ

Parlamento’nun yasa yapma yetkisi dahi bir nevi elinden alınıyor. Cumhurbaşkanlığı Parlamento’nun yasama yetkisine ortak olacak. Cumhurbaşkanlığı kararname çıkarma yetkisine sahip olacak. Ayrıca Parlamento’nun en önemli işlevlerinden olan bütçe yapma yetkisi de Cumhurbaşkanlığı’na devrediliyor.

Değişiklikler bunlarla da sınırlı değil. Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT)  yeni sistemdeki adı “Milli İstihbarat Başkanlığı” olacak.  Cumhurbaşkanlığına bağlı başkanlıklar şöyle: Genelkurmay Başkanlığı, Milli İstihbarat Başkanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, Milli Güvenlik Kurulu, Diyanet İşleri Başkanlığı, Devlet Denetleme Kurulu, İletişim Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı.

YENİ SİSTEM CUMHURBAŞKANININ YEMİNİYLE BAŞLIYOR

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi 8 Temmuz’da resmen başlıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Parlamento’da 8 Temmuz’da yemin edecek ve böylece yeni sistem resmen başlamış olacak. Erdoğan, ardından Kabine’yi belirleyecek.