16 Nisan 2017 Anayasa referandumu döneminde bozulan Türkiye-Hollanda arasındaki ilişkiler, 20 Temmuz 2018 tarihinde varılan “normalleşme” anlaşması ile yeni bir döneme girdi.  İki ülke arasındaki gerilim en çok ekonomiyi etkilemişti. 2018 yılının ilk dört aylık döneminde 229 milyon dolar olan  doğrudan yatırım tutarı, 16 Nisan referandum öncesinde 621 milyon dolar olarak gerçekleşmişti.

Hüseyin Özay

Türkiye ile Hollanda arasındaki ilişkiler, 20 Temmuz tarihinde varılan ‘normalleşme’ anlaşması ile yeni döneme girdi. Ajansların son dakika olarak duyurduğu iki ülke arasındaki normalleşme haberi peki neden bu kadar önemli?

Çünkü, Hollanda Türkiye’nin ekonomide adeta gizli müttefiki. Aslında, Türkiye’nin yatırımlarını ABD ve Almanya’nın belirlediğine ilişkin yaygın bir kanaat var. Oysa, doğrudan yatırımlar açısından Hollanda, Türkiye’nin en büyük partneri haline geldi.

Peki Türkiye ile Hollanda arasında yaşanan ‘diplomatik gerilim’ sürecinin iki ülke arasındaki yatırımlara etkisi ne oldu? Bu sorunun cevabını vermeden önce, diplomatik krizin neden çıktığını hatırlamakta fayda var.

GERİLİM NEDEN ÇIKMIŞTI?

Hollanda ile Türkiye arasındaki diplomatik ilişkiler 400 yılı aşkın bir tarihi geçmişe sahiptir. Bu uzun süre içinde iki ülke arasında ciddi bir gerilim, sıkıntı ve krizin yaşandığına şahit olunmamıştır. İki ülke tarih boyunca çok yönlü ilişkilere sahip olmuş ve birbirleri için vazgeçilemeyecek dost konumuna gelmişlerdir.

Ancak 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan referandum öncesinde iki ülke arasında yaşananlar, büyük bir diplomatik gerilimin doğmasına yol açtı. Bu süreçte Hollanda, Türkiye’nin ülkesinde Anayasa değişikliği referandumuna ilişkin kampanya yürütmesine karşı çıktı. Bu çerçevede Hollanda’ya gelen Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun uçağına iniş izni verilmedi.  Almanya’dan karayoluyla Rotterdam’a gelen dönemin Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya da zorla geri gönderildi.

Bu gelişmeler, iki ülke arasında diplomatik krize neden oldu. Bunun üzerine yurt dışında bulunan Hollanda’nın Ankara Büyükelçisi Cornelis Van Rij, Ankara tarafından ülkeye dönmemesi konusunda uyarıldı.

Türkiye’nin Lahey Büyükelçisi Sadık Arslan da, diplomatik krizin ardından Ankara’ya çağrıldı ve Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı’na getirildi. Tüm bu gelişmeler üzerine iki ülke arasındaki ilişkiler, tarihinde hiç olmadığı kadar kötüleşti. Haliyle bu durum iki ülke arasındaki ekonomiyi de olumsuz etkiledi.

DOĞRUDAN YATIRIMDA REKOR DÜŞÜŞ

Hollanda, Türkiye’de en fazla doğrudan yatırım gerçekleştiren ülkelerin arasında bulunuyor. Hatta çoğu zaman doğrudan yatırımda Hollanda birinci sırada yer alıyor. İki ülke arasında yaşanan gerilim de Hollanda’nın Türkiye’deki doğrudan yatırımlarında rekor düşüşe yol açtı. Örneğin, 2018 yılının ilk dört aylık döneminde Hollanda’nın Türkiye’deki doğrudan yatırım tutarı 229 milyon dolar oldu. Geçen yılın aynı döneminde ise bu tutar 621 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti. Yani 16 Nisan referandum öncesinde 621 milyon dolar olan dört aylık doğrudan yatırım tutarı yine bu yılın ilk dört aylık döneminde 229 milyon dolara geriledi.

Aynı dönemlerde, Almanya’nın doğrudan yatırım tutarı 124 milyon dolardan 65 milyon dolara, Fransa’nın yatırımı ise 21 milyon dolardan 13 milyon dolara geriledi. Dört aylık dönemler itibariyle ABD’nin doğrudan yatırımı ise yükseldi. ABD’nin geçen yılın dört ayında 20 milyon dolar olan doğrudan yatırım tutarı 120 milyon dolara yükseldi.

Yılın dört aylık dönemleri itibariyle bazı ülkelerin doğrudan yatırımı şöyle:

ÜLKELER 2017 2018 (Milyon Dolar)
Almanya 124 65
Avusturya 108 316
Fransa 21 13
Hollanda 621 229
İngiltere 32 94
İtalya 29 29
Diğer AB Ülkeleri 1269 325
ABD 20 120
Kanada 35 1

 

5 YILDA 6.9 MİLYAR DOLAR GELDİ

Türkiye ile Hollanda arasında yaklaşık bir yıldır yaşanan diplomatik kriz, doğrudan yatırımları etkiledi. Önceki yıllarda ise, Hollanda’dan Türkiye’ye yönelik yoğun bir sermaye ihracı yapıldı. Bu ihraçların doğrudan yatırımlar için gerçekleşmesi dikkat çekti. Sadece son beş yıllık dönemde Hollanda’dan Türkiye’ye doğrudan yatırım için 6 milyar 916 milyon dolar kaynak geldi. Verilere göre, 2013’te 918 milyon dolar, 2014’te 2 milyar 22 milyon dolar, 2015’te 1 milyar 184 milyon dolar, 2016’da 1 milyar 24 milyon dolar, 2017’de ise 1 milyar 768 milyon dolarlık doğrudan yatırım girişi gerçekleşti.

Hollanda’dan son beş yılda gelen doğrudan yatırım tutarları şöyle:

Yıllar Yatırım Tutarı (Milyon dolar)
2013 918
2014 2022
2015 1184
2016 1024
2017 1768
Toplam 6916