İşsizlik Fonu’nun Kara Deliği TYP

0
505

İşçilerden de kesilen primlerle oluşturulan ve işsiz kaldıklarında kullanmaları gereken İşsizlik Fonu’ndan, kurulduğu günden bu yana işsizler için 21.8 milyar lira harcandı. İŞKUR bünyesinde oluşturulan TYP için ise son dört yılda en az 20 milyar kullanıldı. Bu nedenle TYP’i yi, “İşsizlik Fonu’nun kara deliği” olarak nitelendiren İstihdam Uzmanı Sinan Ok, fonun “siyasi patronaj olarak kullanıldığını” öne sürüyor.

İrfan Uçar

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından yönetilen İşsizlik Sigorta Fonu’nun uyguladığı Toplum Yararına Program (TYP) ve İşbaşı Eğitim Programları yoğun eleştiri alıyor. İstihdam uzmanı Sinan Ok İşsizlik Fonu’nun özellikle seçim dönemlerinde siyasi saiklerle kullanıldığına dikkat çekiyor ve TYP ile İşbaşı Eğitim Programlarının araç olarak kullanıldığını ifade ediyor. TYP’yi, “İşsizlik Fonu’nun kara deliği” olarak nitelendiren İstihdam Uzmanı Sinan Ok, fonun “siyasi patronaj olarak kullanıldığını” öne sürüyor.

TYP’nin kuruluşu ve uygulanışını, “2003 yılında özelleştirilen kurumlardan çıkarılan ve işsiz kalanların mutfak giderlerini karşılamaları, iş gücü piyasasından soğumamaları ve mesleki deformasyon yaşamamaları için destek amacıyla kuruldu. İlk yıllarda binin altında işsizin yararlandığı bir programdı. 2009 krizine kadar uygulanmadığı yıllar oldu. 2009 krizinden 2014’e kadar da sembolik sayılabilecek yani binin altında işsizin yararlandığı bir programdı” diye anlatan Sinan Ok, “Bu sistem yoksulluğu azaltmıyor, istihdamı artırmıyor, meslek kazandırmıyor” sözleriyle eleştiriyor.

SEÇİM ÖNCESİ DEĞİŞİKLİK

TYP’den önceden bir işsiz bir kez yararlanıyordu. Noter huzurunda yapılan çekilişle işsiz seçilip programa dahil ediliyordu” diyeN Ok, 2014 seçimlerinden önce sistemin değiştirildiğini anlatıyor. Ok, sonradan noter şartının kaldırıldığını, liste sistemi ile iki kere seçilme usulü getirildiğini söylüyor. Ok, “Sonra bunun fiili olarak 3-4 kez uygulandığı ortaya çıktı. 4 ay olan çalışma süresi önce 6, sonra 9 aya çıkarıldı. Çoğu zaman da önce kişinin kendisi, sonra kardeşi, eşi TYP’ye alınıyor. Aynı ailenin mensupları sırayla İşsizlik Fonu’ndan fonlanıyorlar. İşsizlik Fonu bir tür siyasal patronaj aracı olarak kullanılıyor” diyor.

Toplum Yararına Program’ın (TYP) Ankara, Kilis, Urfa gibi illerde yoğun olarak kullanıldığını, Kilis ve Urfa’da 20-30 bin bandını zorladığı dönemler olduğunu aktaran Ok şunları söylüyor: “Örneğin Kilis’te bir ara çalışan memurdan daha fazla TYP’li vardı. 2017 yılında 267 bin TYP’li çalıştırıldı. Bunun sadece 180 bini 16 Nisan 2017 referandumu nedeniyle Mart ve Nisan aylarında gerçekleşti. 2015 yılında 500 bine yakın TYP işçisi alındı. Çünkü aynı yıl hem 7 Haziran hem de 1 Kasım seçimleri vardı. Seçimi kazanmak için İşsizlik Fonu harcandı.”

4 AYDA 8 BİN 250, İKİNCİ 4 AYDA 300 BİN KİŞİ…

Sinan Ok, en çarpıcı verinin de 2018 olduğunu ifade ediyor. Ocak, Şubat, Mart ve Nisan aylarında TYP kapsamında çalışanların sayısının 8 bin 250 olduğuna dikkat çeken Sinan Ok, “Seçim kararı 20 Nisan’da alındı. Mayıs, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında TYP’den yararlananların sayısı 300 bine çıktı. Kasım sonu itibariyle de 333 bin kişi bu programdan yararlandırıldı. Bu verilere bakıldığında İşsizlik Fonu’nun seçim ayarlı kullanıldığı ortaya çıkıyor” diyor.

TATİLDE OKULLARA TYP’Lİ PERSONEL

Okullar haziran ayında kapandığı halde, temmuz, ağustos aylarında okullara temizlik için TYP kapsamında eleman alındığına işaret eden Ok, en çok okul, belediye ve müftülüklerin TYP kapsamında eleman çalıştırdığına dikkat çekiyor. Ok, eş başkanları görevden alınan ve yerine kayyum atanan Batman, Diyarbakır ve Van belediyelerinin de yoğunca TYP’li çalıştırdığına işaret ediyor. Sinan Ok, “Kamuda 3.5-4 milyon çalışan var, 350-400 bini TYP’li. Şu anda neredeyse tüm kamu kurumları TYP’li çalıştırıyor” diyor.

Sayıştay 2017 İŞKUR denetim raporuna göre bir TYP’li işçinin maliyetinin yıllık 12 bin lira olduğunun altını çizen Ok, “2018’deki asgari ücret değişimlerini de dikkate aldığımızda bir işçinin Fon’a maliyetini yıllık 15 bin lira olarak varsayabiliriz. Bu durumda 2018’de Fon’dan 5 milyar lira harcama yapıldı” diye anlatıyor.

‘FON AMAÇ DIŞI KULLANILIYOR’

İŞKUR’un TYP’ye ilişkin ayrıntılı veri paylaşmadığı, harcama kalemlerinin ayrıntılarının verilmediği eleştirisini de yapan Ok, bugüne kadar 1.5 milyon insanın TYP’den yararlandığı tahmininde bulunuyor. Sinan Ok, “2002’den bu yana işsizlere 21.8 milyar lira harcandı. Ama TYP’ye ise ağırlıklı olarak 2014’ten bu yana 20 milyar lira harcama yapıldı. 24 Haziran seçimleri sonrasında, Temmuz’da 4.5 milyar lira harcama yapıldı. Temmuz harcamaları gelirlerin yüzde 155’i oranında gerçekleşti. Fon, amaç dışı kullanılıyor. TYP, İşsizlik Fonu’nun kara deliğidir” iddiasında bulunuyor.

İŞKUR TYP’Yİ DENETLEYEMİYOR’

TYP kapsamında işe alınanların aynı ilde olup olmadığını, işe gidip gitmediğini denetleyecek bir mekanizmanın da olmadığını öne süren Sinan Ok, “İŞKUR’un 7 bin çalışanı var. Bu çalışanların pek çok sorumluluğu var. TYP kapsamında 333 bin kişi çalışıyor görünüyor. İŞKUR’un bu boyuttaki bir programı denetleyecek bir personeli yok. İşe devam etmeyen TYP’li sayısı dudak uçuklatacak kadar fazla. Bildiğimiz tek şey, 300, 400, 500 bin kişi PTT üzerinden TYP kapsamında para alıyor” diyor.

OK: İŞSİZİN PARASI PATRONA GİDİYOR

Stajyer, çırak gibi İşbaşı Eğitim Programı kapsamında 2018 Ocak-Kasım arasında 278 bin kişinin iş başı yapmış gibi kayıtlar tutulduğunu ifade eden Sinan Ok, şunları kaydediyor: “Bir işyerinde bir kişi işe başlatılıyor, bunun ücreti İşsizlik Fonu’ndan karşılanıyor. İşsizin parası doğrudan işverene gidiyor. Bu programda şu da ortaya çıktı. Daha önce kayıt dışı çalışan işçi, yeni işçi gibi kayıt altına alınarak İşsizlik Fonu’ndan para alındı. Daha kötü örnek: Bir kişiyi çalışıyor gibi gösterip İşsizlik Fonu’ndan aldıkları parayı bölüşmek.”