Gazeteciliğin karşı karşıya kaldığı baskı ortamı her geçen gün genişlerken, toplumun haberlere olan güveni de düşüyor. RTÜK tarafından yapılan “Televizyon İzleme Eğilimleri Araştırması”na göre; izleyiciler haberlerin “Ayrımcı ve kutuplaştırıcı olması”ndan rahatsız.

Hayri Demir

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) geçtiğimiz günlerde “Televizyon İzleme Eğilimleri Araştırması” sonuçlarını açıkladı. Rapor, televizyon izleme oranlarının yanı sıra Türkiye’de gazetecilik noktasında da çarpıcı veriler ortaya koyuyor. Araştırmaya göre katılımcıların izlemeyi en çok tercih ettiği program türünde aylık ortalama 24 gün izleme oranıyla “haberler” ilk sırada yer alıyor. Ancak raporun ilerleyen bölümlerindeki “Haberlerde sizi en rahatsız eden konular nelerdir” sorusuna yanıt veren katılımcıların verdiği yanıt toplumun haberlerden rahatsız olduğunu da gözler önüne seriyor. Katılımcılar haberlerin en çok “ayrımcı ve kutuplaştırıcı olması”ndan rahatsızlık duyuyor. Katılımcıların yüzde 55.3’lük büyük bir bölümü haberlerin “ayrımcı ve kutuplaştırıcı olması” konusunda hem fikir ve bu durumdan rahatsız.

Araştırma raporunda haberlerle ilgili olarak tarafsızlık, doğruluk ve gerçeklik ilkelerini esas almayan haberler olarak RTÜK iletişim Merkezi’ne şikayetlerin yapıldığı da kaybedildi. Raporda vatandaşlardan gelen şikayetler de göz önünde bulundurularak, 2018 Ocak-Eylül arasında “Haberler” program türüne yönelik, yayıncı kuruluşlara 11 adet ceza kesildiği bilgisine de yer verildi. Katılımcıların yüzde 44.7’lik bir bölümü de haber içeriklerinin “milli ve manevi değerlere aykırı” olduğu düşüncesinde.

HABER ALMADA İNTERNETE GÜVEN YOK

Araştırma kapsamında televizyon izleyicilerinin haber alma konusunda çeşitli medya araçlarına güven düzeyi ile ilgili de soru yöneltildi. Araştırmaya katılanların yüzde 69.2’si televizyona, yüzde 62.3’sü yazılı basına, yüzde 62.2’si radyoya, yüzde 59.1’i de internet sitelerine haber alma kaynağı olarak güvendiklerini belirtti. Ancak televizyonun haber alma kaynakları arasında ilk sırada yer almasının nedeni ise şöyle açıklanıyor: “Televizyonun haber alma kaynakları arasında ilk sırada yer almasının nedeni olarak ise olay sürecinde yaşanan bilgi kirliliğinin televizyon aracılığıyla –devletin üst düzey yöneticilerinin televizyon ekranlarında görülmesiyle birlikte- giderilmesi olarak gösteriliyor.”

Araştırmaya göre, haberlerden sonra en çok izlenilen programlar ise yerli diziler. Katılımcıların verdiği yanıta göre aylık ortalama olarak 15 gün yerli dizi izleniyor. Ancak araştırma sonuçlarına göre katılımcıların yüzde 62’si dizilerin çocuk ve gençlere olumsuz örnek oluşturmasından, yüzde 48.8’i de dizilerdeki şiddet içeriklerinden rahatsız.

TELEVİZYON İZLEME ORANI YIL GEÇTİKÇE DÜŞÜYOR

2018 yılında günlük ortalama 3 saat 34 dakika televizyon izleme süreci var. Ancak araştırmadaki verilere göre bu rakam 2006 yılında 5 saat 8 dakika, 2009 yılında 4 saat 23 dakika, 2012 yılında 3 saat 54 dakika idi. Araştırmaya göre televizyon izleme oranının da her geçen yıl düştüğü görülüyor.

TOPLUM KUŞAK PROGRAMLARINDAN RAHATSIZ

Araştırmanın en çok rahatsız olunan program türünde “kuşak programları” başı çekiyor. Araştırmaya katılan katılımcıların yüzde 46.3’ü bunlardan rahatsız olduğunu ifade ediyor. Katılımcıların 73.4’ü bu rahatsızlığının nedenini “Genel ahlak ve aile yapısına aykırılık” olarak açıklarken, yüzde 17.8’i de bu programların “ayrımcı ve kutuplaştırıcı” olduğu düşüncesinde. “Kuşak programları” en çok tercih edilen programlar sıralamasında aylık ortalama 13 gün olarak tercih ediliyor.

TELEVİZYON YAYINCILIĞI KÖTÜYE GİDİYOR

Katılımcılar, televizyon yayıncılığının beş yıl öncesine oranla yüzde 25.6 oranında iyi yönde değiştiği düşüncesinde olsa da yüzde 22.7’lik bir katılımcı oranı yayıncılığın kötüye gittiği görüşünde. Kötüye gittiğini düşünenlerin yüzde 54.5’i bu kötüye gidişin nedeninin içerik kalitesindeki düşüşten kaynaklandığını düşünüyor. Yüzde 21.6’sı olumsuz denetim uygulamalarından, yüzde 9.3’ü ise şiddet artışından ve yüzde 7.1’i de taraflı yayıncılıktan dolayı yayıncılığın kötüye gittiği görüşünde.

UYDURMA HABERLERDE BAŞI ÇEKİYORUZ

RTÜK tarafından yapılan araştırma televizyon haberciliği konusundan çarpıcı verileri ortaya koyarken, yakın zaman Oxford Üniversitesi Reuters Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü’nün yayınladığı Dijital Haber Alma Raporu da Türkiye’de basının durumuna ayna tutuyor. Raporda Türkiye “uydurma” haberler konusunda 37 ülke arasında başı çekiyordu. Türkiye’den iki bin kişinin katıldığı araştırmada katılımcıların yüzde 49’u basında siyasi veya reklam amaçlı uydurma haberlerle karşılaştıklarını belirtmişti.