‘Telif Hakları’ konusu kültür ve sanat alanı başta olmak üzere, yaşamın her alanında sorun olmaya devam ediyor. Yasaya göre 70 yıl sınırını tamamlayan ünlü edebiyatçı Sabahattin Ali’nin kitaplarını artık bütün yayınevleri basabilecek. Bir çok yayıncı ve okur bu durumu fırsat olarak görürken, bazı yayıncılar ise telif süresinin biraz daha uzatılmasından yana. Yazarın kızı Filiz Ali ise telif süresi ile ilgili dava açmaya hazırlanıyor.

Cengiz Aldemir

1 Ocak’tan itibaren Sabahattin Ali eserleri üzerindeki telif hakkı kalktı. Birçok yayınevi, yazarın kitaplarını basmaya başladı. Bu durum, tartışmaları da beraberinde getirdi. Ölümünün üzerinden uzun yıllar geçmesine rağmen Sabahattin Ali’nin,  “Kürk Mantolu Madonna” adlı kitabı ayda ortalama 10-15 bin arasında satmaya devam ediyor.

Edebiyatçı Sabahattin Ali’nin ölümünden 70 yıl sonra, yazdığı kitapların telif hakkı kalktı. Ali’nin ailesi bile bu hakkı alamıyor. Bir çok yayınevi 2019’da yeni Sabahattin Ali Kitapları hazırlıyor.

Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna, İçimizdeki Şeytan, Sırça Köşk ve Kuyucaklı Yusuf gibi kitapları 1 Ocak’tan itibaren bazı yayınevleri tarafından basılarak, internet sitelerinden ön siparişe konuldu. Bazı yayınevleri de yazarın eserlerini yayınlayacağını duyurdu. Bir çok okur ise bu duruma tepki gösteriyor ve “Bundan sonra her yayınevinden, farklı farklı Kürk Mantolu Madonna, Kuyucaklı Yusuf okuyacağız” diyor.

KONU MAHKEMEYE TAŞINACAK

2019’dan önce sadece Yapı Kredi Yayınları’na ait olan telif hakkı, bundan sonra bütün yayınevlerine verilmiş oldu. Bu durumun nedeni ise eski telif hakları kanununda gizli. Yasaya göre telif hakkı süresi, eser sahibi yaşadığı sürece ve ölümünden itibaren 70 yıl. Sabahattin Ali’nin kızı Filiz Ali ise annesinin veraset ilamını 1957’de aldığını ve 70 yıl süresinin henüz dolmadığını belirtiyor ve dava açmaya hazırlanıyor.

SABAHATTİN ALİ’YE İLGİ KİTAPLARININ ÇOK SATMASI

Yapı Kredi etiketi ile yayınlanan, ‘ A’dan Z’ye Sabahattin Ali’ kitabını hazırlayan Sevengül Sönmez, sosyal medya twetter hesabından, “Yıllarca eserlerinin yayımlanmadığı ülkemizin bugün Sabahattin Ali’ye gösterdiği bu merak eserlerinin çok satmasıyla ilgili. Bu merakın bir kısmını ölümünün araştırılmasına ya da mezarının bulunmasına gösterebilseydik burası daha güzel bir ülke olurdu” paylaşımını yaptı. 1948’de hayatını kaybeden Sabahattin Ali’nin kitapları, 2018’de de en çok okunanlar arasında yer aldı. Kürk Mantolu Madonna, ayda ortalama 10-15 bin arasında satmaya devam ediyor.

Sabahattin Ali’nin ölüme sürüklenmesinin en önemli nedeni, yaşamını yazıyla kazanabilme şansının elinden alınmasıdır. Dönemin en çok satan yayınlarından biri olan Markopaşa yasaklanmış, yeni isimle çıkardığı diğer dergiler aynı akıbete uğramıştı. Yazılarından dolayı hapishanelerde çürütülen yazarın, kitaplarının büyük bölümü Bakanlar Kurulu Kararı ile toplatılmıştı.

‘İKİ KİTABINI YAYINLADIM’

Hüseyin Özalp

Sabahattin Ali’nin iki kitabını yayınlayan Tanyeri Yayınevi Sahibi Gazeteci-Yazar Hüseyin Özalp, Sabahattin Ali ile ilgili çarpıcı bilgileri ve telif hakları konusunu Halagazeteciyiz.net’e değerlendirdi. Hüseyin Özalp, Ali’nin yaşadığı dönemde kitaplarını satamadığı için kendisini ölüm yolculuğuna sürükleyecek olan kamyonculuk macerasına atıldığını ve yaşamını kamyon şoförü olarak kazanmaya karar verdiğini hatırlattı. Kitapları konusunda yaşanan tartışmaları ayrı bir trajedi olarak değerlendiren Özalp, “Eşi Aliye Hanım, başına bütün belaların kitaplar yüzünden geldiğine inandığı için Sabahattin Ali’nin kitap sevgisinden ve kitaplarından hoşlanmazdı. Ancak yazdığı kitaplarının kendisinden çok, yaşam tarzı, hapisler gibi nedenlerle fazlaca ihmal ettiği eşi Aliye Hanım ve canından çok sevdiği kızı Filiz’e faydası oldu ne yazık ki. Kısa süren yayıncılık çalışmalarımda, Sabahattin Ali ile ilgili iki değerli kitabı yayınlama olanağı buldum. Bunlardan ilki, Kemal Bayram Çukurkavaklı tarafından kaleme alınan ve ünlü yazarı yakından tanıyan dönemin aydınlarının anlatımlarından oluşan Sabahattin Ali Olayı adlı kitap. Diğeri ise ilk kitabın devamı niteliğinde olan Alev Çukurkavaklı’nın Sabahattin Ali Olayı-2 adlı kitabıdır. Sabahattin Ali’nin trajik yaşamı, neden ve nasıl öldürüldüğü ve sanatçı kişiliğini öğrenmek için okunması gereken iki temel kaynak eserdir” dedi.

SÜRE UZATILABİLİR

Fikir ve Sanat Eserleri Yasası’nın 27’inci maddesi, tartışmaya konu olan eser sahibinin hakkının ölümünden sonra 70 yıl daha korunmasını düzenliyor. Öneriler arasında sürenin tümüyle kaldırılması ve korumanın sınırsız süre olması da bulunuyor. Yayıncı Özalp,“Süre elbette uzatılabilir ancak sınırsız süre getirilmesi doğru olmaz, 70 yıllık sürenin biraz daha uzatılması düşünülebilir belki. Ölümünün üzerinden 100 yıl geçmiş bir yazarın artık anonimleştiği yani halka mal olduğu kabul edilmelidir” görüşünde. Özalp, süre sınırı kaldırıldığı zaman akla hayale gelmeyecek sonuçlarla da karşılaşılabileceğini ise Mevlana örneğiyle verdi. Özalp, ”Varislerin sayısı da sınırsız artacaktır örneğin. Ya da ‘Ben Mevlana’nın torunuyum’ diye ortaya çıkacak kişiler basılan bütün Mesnevilerden telif isteyebilir” dedi.

Hüseyin Özalp

18 MADDE DEĞİŞMELİ

Özalp, Fikir ve Sanat Eserleri Yasası’nın özellikle gazetecileri olumsuz yönde etkileyen 18’inci maddesinin değişmesinden yana.  Madde: “Memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır” hükmünü içeriyor. Hüseyin Özalp, “Gazeteci fikir işçisidir. Herhangi bir yayın organında çalışan gazetecinin yazacağı bir kitabın tüm hakları bu yasa hükmüne göre patronuna aittir. Patronu yazılı izinle bu haktan vazgeçerse gazeteci eserinin sahibi olabilir. Gazetecilik mesleği için son dönemlerde yeterince utanç kaynağı bulunmakla birlikte, bana göre sırf bu madde bile basın özgürlüğü ilkesine ve gazetecilik mesleğinin temel ilkelerine aykırıdır” görüşünde. Özalp, yayıncılık sektörünün en büyük sorununun tekelleşme olduğuna, bunu da yayınevi sektöründe değil, dağıtım ve satışta kendini gösterdiğine dikkat çekti.

‘ESERLERİNİ MİLYONLARACA İNSAN OKUYABİLECEK’

Sabahattin Ali’nin Anadolu insanının acılı hayatını romanlaştıran edebiyatçılarından ve aynı zamanda şair, gazeteci bir öğretmen olduğunu hatırlatan CHP Genel Başkan Yardımcısı, eğitimci Yıldırım Kaya ise telif hakkının kalkması ile yazarın daha çok okunacağı görüşünde. Halagazeteciyiz.net’e konuşan Kaya, “Okuma oranının binde 1 olduğu ülkemizde Sabahattin Ali’nin kitaplarına ilgi oldukça fazladır. Bunu nedeni de herkesin hemfikir olduğu gibi eserlerinin kalitesinde gizlidir” dedi. “Telif haklarının kalkmasıyla Sabahattin Ali’nın eserlerinin daha çok basılması ve milyonlarca okuyucuya ulaşmasının en büyük arzuları” olduğunu belirten Kaya, dünyada kitaplardan alınan vergi sıfırlanırken, Türkiye’de oranların giderek arttığına da dikkat çekti. Kaya Türkiye’de okuma oranlarının düşük olmasına rağmen, kitap fiyatlarının el yaktığını söyledi. Kaya, “Basılı kitaplarda yüzde 8 olarak uygulanan KDV oranı,  E-kitapta Ocak 2019 itibariyle yüzde 8’den, yüzde 18’e çıkartıldı. E-gazete ve e-dergide ise yüzde 1 olan KDV oranı, yüzde 18 oldu. Tüm bu olumsuzluklara rağmen, Sabahattin Ali ölümsüz eserleriyle yaşayacak, her dönem ilgiyle okunan edebiyatçılarımız arasında yer alacak…” diye konuştu.