İnsanlar kendi takip ettiği haberlere bile güvenmiyor

Dijital Haberler Araştırması raporunda dikkat çeken bir nokta da Türkiye'de insanların kendi takip ettikleri habere bile tam olarak güvenmemesi.

0
217

YouGov tarafından Ocak ayı ile Şubat başında çevrimiçi bir anket kullanılarak gerçekleştirilen Dijital Haberler Araştırması’nda Türkiye de incelendi. Araştırma raporunda dikkat çeken bir nokta, Türkiye’de insanların kendi takip ettikleri habere bile tam olarak güvenmemesi.

Dijital Haberler Raporu – 2020” araştırması yayınlandı. Çalışma, çeşitli ülkelerde haberlerin nasıl tüketildiğini anlamak için Reuters Gazetecilik Çalışması Enstitüsü tarafından YouGov’a yaptırıldı.

Araştırma sonucunda, Türkiye’nin internet ve sosyal medya kullanımı, haber için kullanılan araçlar, haber kaynaklarının değişimi ele alındı. Hangi sitelerin ve haber kaynaklarının kullanıldığı araştırıldı. Araştırmaya göre, internet haberciliği kent alanlarında yaygınlaşıyor. Telefonlar haber okumak için bilgisayarlardan çok daha fazla kullanılıyor.

Araştırmanın başka bir çarpıcı sonucu ise, Türkiye’de insanların kendilerinin takip ettiği haberlere bile yüzde 40 oranında güvenmemesi olarak karşımıza çıkıyor.

İNTERNET HABERCİLİĞİ “KENT ALANLARINDA” YAYGINLAŞIYOR

Araştırmaya göre, her ne kadar çevrimiçi haberler kentsel tabanlı örnekler tarafından yaygın olarak kullanılsa da, televizyon Türkiye genelinde en önemli haber kaynağı olmaya devam ediyor. Basılı gazetelerin kullanımı azalmakla birlikte, uluslararası standartlara göre yüksek okunma sayısına sahip. Akıllı telefonlar ise artık çevrimiçi haberlere kolayca erişmek için en önemli cihaz durumunda.

İnternet haberciliği tüm alanlarda yaygınlaşıyor, ancak kent alanlarındaki yaygınlaşma kırsal kesime göre çok daha fazla. Kentsel kullanıcılar tarafından en çok kullanılan araçlar, Facebook, Youtube, Instagram, Whatsapp, Twitter ve Facebook Messenger olarak sıralandı. İnsanların yüzde 49’u haber için Facebook kullanırken, onu yüzde 41 ile Youtube izliyor. Ardından İnstagram yüzde 41 ile haber takibinde en çok kullanılan üçüncü araç. Genel kullanım için ise Youtube yüzde 71 ile birinci. Facebook ve Whatsapp yüzde 67 ile ikinciliği paylaşıyor. Ardından yüzde 66 ile Instagram geliyor.

İnsanlar sosyal medyayı, haber almak kadar eğlence ve sosyalleşmek için de kullanıyorlar.

İNSANLAR KENDİ TAKİP ETTİĞİ HABERLERE BİLE TAM GÜVENMİYOR

Bununla birlikte, Türkiye için haberlere güven oranları, diğer birçok ülkeye göre çok düşük durumda. Haberlere genel güven yüzde 55’ken, “kendi takip ettiğim haberlere güvenirim” diyen insanların oranı yüzde 61 olarak görülüyor. Başka bir deyişle, insanların yaklaşık yüzde 40’ı kendi takip ettiği haber bülteninin bile doğru haber vermediğini düşünüyor.

Haberlere giren insanların yarısı haberlerin bağlantılarını sosyal medyadan görerek giriyor. Sosyal medya önemli araçlardan biri halinde.

Haber markalarına güveni gösteren grafiğe bakıldığında da Fox TV, NTV Haber, Sözcü ve HaberTürk ilk sıralarda görünüyor. Listenin en altında (en güvenilmeyen siteler sıralamasında) ise Milliyet, Show TV Haber, Oda TV, Sabah ve A Haber markaları görünüyor. Fox Haber’e güvenirim diyenlerin oranı yüzde 77. Fox’u yüzde 74 ile NTV, yüzde 73 ile Sözcü, Habertürk ve Cumhuriyet takip ediyor.

En çok “güvenmem” oyu alanlar ise A Haber (yüzde 34), Sabah (yüzde 29) ve Anadolu Ajansı (yüzde 27).

Markaların güven puanları skalasında, Fox TV en başta, A Haber ise listenin en sonunda.

TÜRKİYE ÇEVRİMİÇİ VİDEO HABER TÜKETİMİNDE DÜNYANIN İLK SIRASINDA

Geçtiğimiz hafta, çevrimiçi video haber izleyenler sıralamasında Türkiye ilk sırada

Farklı türden video haberlerinin mutlak tüketimine baktığımızda, ilginç bölgesel farklılıklar görünüyor. Çevrimiçi popülasyonun yüzde doksan beşi, haftalık olarak Türkiye’de çevrimiçi videolu haberlere (%95) ulaştığını söylüyor. Bu oran Kenya’da (%93), Filipinler’de (%89) ve Hong Kong’da (%89) da oldukça yüksek. Ancak bu oranın sadece yarısı Almanya (%43), Danimarka (%41) ve İngiltere (%39) gibi Kuzey Avrupa ülkeleri. Yani, bu ülkelerde videolu haber tüketen kişi oranı Türkiye’nin yarısından daha az.

Türkiye’de çok fazla online içerik üreten haber sitesi mevcut. Bunların büyük bölümü sadece ajanslara dayanan ve bu kaynaklardan gelen haberleri yayınlayan yerler olsa da, halagazeteciyiz.net gibi özel haberler yapanlar da var.

TELEFONLAR BİLGİSAYARLARDAN DAHA ÇOK KULLANILIYOR

Araştırmaya göre, Türkiye’de haber okurken insanlar bilgisayar yerine daha çok telefon kullanmayı tercih ediyor. Yıllara göre bakıldığında, internetten haber okurken telefon kullanma oranı son 5 yılda yüzde 57’den yüzde 72’ye çıkarken, bilgisayar kullanma oranı ise yüzde 65’ten yüzde 40’a düşmüş durumda. Tablet kullanımında ise küçük bir azalış var. Bu yılki düşüşün nedenlerinden biri de tablet boyutlu telefonların piyasada yerini bulması olarak görülüyor.

Haber kaynaklarında da genel bir düşüş trendi görülüyor. En az düşüş yaşanan haber kaynakları online (+sosyal medya dahil) olarak işaretlenmiş. Bu haberler yüzde 88’den yüzde 85’e düşmüş durumda. Online haberleri TV haberleri (yüzde 68), sosyal medya (yüzde 58) ve basılı haberler (yüzde 42) takip ediyor. Türkiye için en çok düşüş yaşayan haber kaynağı ise basılı haber kaynakları. Basılı haber kaynakları yüzde 50’den yüzde 42’ye düşmüş.

TÜRKİYE’DE HANGİ KANALLAR ve SİTELER TAKİP EDİLİYOR?

YouGov tarafından uygulanan araştırma ve Nic Newman with Richard Fletcher, Anne Schulz, Simge Andı ve Rasmus Kleis Nielsen tarafından yazılan 110 sayfalık rapora göre, haberlere duyulan güvenin seviyesi dokuz puan arttı, ancak böyle bir değişiklik için açık bir sebep görünmüyor. Fox ve NTV gibi TV haber kaynaklarının yanı sıra Cumhuriyet ve Sözcü gibi eleştirel sesler de en yüksek güven derecesine sahip olma eğiliminde. Hükümet yanlısı medya ise, daha az güvenilir olma eğiliminde görünüyor, ancak bu kaynakları “düzenli olarak kullanan” kişiler daha yüksek puanlar kazandırıyor. Başka bir deyişle, hükümete yakın kaynakları izleyenler genellikle başka kanalları asla izlemiyorlar.

Çevrimdışı ve çevrimiçi haber kaynaklarına erişim oranlarına bakıldığında, çevrimdışı (TV, radyo ve basılı yayınlar) kaynaklar sıralamasında Fox TV’nin 55 puanla zirvede olduğu görülüyor. Fox TV sadece günlük bazlı değil, ayrıca haftalık olarak da en çok izlenen haber kaynağı. Online kaynaklar listesinde Fox TV’yi CNN Türk (42), Hürriyet (38), TRT Haber (37) ve Sözcü (35) takip ediyor. Son sıralarda yer alanlar ise, hükümete yakınlığıyla bilinen ATV Haber, Star TV, Sabah, Posta ve A Haber.

Çevrimiçi haberler sıralamasına bakıldığında CNN Türk 39 puanla ilk sırada yer alıyor. Ardından NTV (31), sondakika.com (31), Hürriyet (online) (30), TRT Haber (online) (30), Sözcü (online)(29) ve haberler.com (27) geliyor. Listenin son sıralarında bu kez Cumhuriyet (23), Internethaber (21), Sabah Online (21), BBC Haberler (21) ve Ensonhaber (19) siteleri yer alıyor. 

YANLIŞ HABERLERDEN EN BÜYÜK SORUMLU: POLİTİKACILAR

Yanlış haberlerin ortaya çıkış sebepleri arasında, dünya çapındaki istatistiklere göre yüzde 40 politikacı, yüzde 14 aktivist, yüzde 13 gazeteci, yüzde 13 yurttaşlar ve yüzde 10 diğer ülkelerin hükümetleri bulunuyor.

En çok ABD’de, Brezilya’da, Filipinler ve Güney Afrika’da politikacılar bu konuda sorumlu görülürken, aktivistler arasında Hong Kong, Norveç ve Çekya ilk sıraları çekiyor. Yunanistan, Güney Kore, Hırvatistan ve ABD’de gazetecilerin yalan haber taşıdıkları yönünde endişe duyuluyor. Doğru habere ulaşmak için en çok gösteren yurttaşlar ise Japonya, Tayvan, Güney Koreliler olarak karşımıza çıkıyor.

ARAŞTIRMA ÖRNEKLEMİ ve İNTERNETE ERİŞİMİ DE GÖSTERİYOR

Araştırmaya katılan ülkelerden alınan örneklem sayıları ve internete erişim oranları aşağıda verildi. Türkiye 2017 katılımcı ve yüzde 83 erişim oranıyla listede yer alıyor. Türkiye’de, Bulgaristan, Yunanistan ve Romanya’dan sadece şehirlerde yaşayan kullancılar örneklem seçilirken, listede yer alan diğer ülkelerde eşit dağıldı.

Birçok ülkede internete erişim oranı yüzde 90’ın üzerinde.

Her ülkedeki örnekler yaş, cinsiyet, bölge ve eğitim için ulusal temsili kotalar kullanılarak bir araya getirildi. Veriler ve sayım, kabul edilen verilere dayalı olarak hedeflere göre ağırlıklandırıldı. Anket haber tüketimi ile ilgili olduğundan, alakasız yanıtların veri kalitesini olumsuz etkilememesini sağlamak için geçen ay hiç haber tüketmediklerini söyleyen herkes (yaklaşık %3)  filtrelendi.

Ülke Örneklem İnternete erişim
Birleşik Krallık 2011 95%
Avusturya 2005 88%
Belçika 2010 94%
Bulgaristan 2006 67%
Hırvatistan 2009 92%
Çek Cumhuriyeti 2006 88%
Danimarka 2061 98%
Finlandiya 2050 94%
Fransa 2038 92%
Almanya 2011 96%
Yunanistan 2015 73%
Macaristan 2011 89%
İrlanda 2006 92%
İtalya 2015 93%
Hollanda 2014 96%
Norveç 2010 98%
Polonya 2008 78%
Portekiz 2012 78%
Romanya 2017 74%
Slovakya 2018 85%
İspanya 2006 93%
İsveç 2091 96%
İsviçre 2012 94%
Türkiye 2017 83%
ABD 2055 89%
Arjantin 2007 93%
Brezilya 2058 71%
Kanada 2002 93%
Şili 2005 77%
Meksika 2023 66%